Ga terug

Terug naar de tijd van de kinderkoloniehuizen aan onze kust

 

In de tweede helft van de negentiende eeuw werden al gezondheidskolonies door zowel overheid als particulieren opgericht, onder andere in Zwitserland en Denemarken. Begin vorige eeuw werden de eerste kinderkolonies in Egmond aan Zee gevestigd. Egmond zou uitgroeien tot de gemeente met de meeste koloniehuizen van Nederland. Het dorpsbeeld werd tachtig jaar lang door de koloniehuizen en hun logés bepaald.

Aan de rand van het dorp

Om de kinderen zoveel mogelijk van zon en zeelucht te laten profiteren, werden de koloniehuizen aan de rand van het dorp gebouwd. Ze hadden veelal een langwerpige, symmetrische opbouw met een brede voorgevel. Goed voorbeeld van een nog bestaand, voormalig koloniehuis is Zwartendijk (adres: Zwartendijk, Egmond aan Zee). Hier was plek voor 160 kinderen. Het pand werd in 1910 opgeleverd en had zelfs een overdekte, open lighal op het duinterrein om bij guur weer toch te profiteren van de buitenlucht. Zwartendijk wordt beschouwd als een representatief voorbeeld van de karakteristieke koloniehuisarchitectuur uit het begin van deze eeuw met stijlkenmerken van de Neo-Renaissance. Zwartendijk werd later gemeentehuis van de gemeente Egmond. Nu bestaat het gebouw uit een luxe appartementenvilla met twaalf appartementen.

Bergen aan Zee

In Bergen aan Zee is het voormalige koloniehuis Het Zeehuis (Verspyckweg 5), gebouwd in 1908 in opdracht van het Burgerweeshuis in Amsterdam, een statig pand dat opvalt. Je rijdt er recht op af als je vanaf de Zeeweg, komende uit Bergen, rechts de Elzenlaan oprijdt. In 1959 werd het huis aangekocht door de Stichting Natuurvriendenhuizen en Kampeerterreinen. Na een grondige verbouwing van kinderzaaltjes tot gezinskamers, werd Het Zeehuis in 1961 heropend als Natuurvriendenhuis Het Zeehuis, een accommodatie met 31 kamers en 84 bedden.

Bio Vacantieoord

Verscholen in de duinen ligt misschien wel het meest bekende koloniehuis van ons land: Bio Vacantieoord, het huidige Landgoed Huize Glory, een hotel/ restaurant aan de Elzenlaan 2. Het gebouw, waarvan de oorspronkelijke naam Villa Russenduin is, werd in opdracht van de steenrijke August J. Jansen neergezet als zomerverblijf. Kosten noch moeite werden gespaard om het pand allure te geven; marmer, teakhout en tegelpartijen vonden hun weg naar Bergen aan Zee. Kort nadat Jansen zijn intrek had genomen in Villa Russenduin, overleed hij. Na een uitgebreide verbouwing en de aanleg van een zwembad en een gymnastiekzaal in het oude koetshuis, arriveerde de eerste groep van 90 kinderen op 5 juli 1933. In 1967 werd de vakantiekolonie wegens een te kostbare exploitatie gesloten. In 1970 trokken de volgelingen van de Koreaan Sun Myong Moon in het pand en noemden het Huize Glory. Vijf jaar later kwam het huis in bezit van de zich nu noemende Stichting Verenigingskerk voor Nederland. Deze vereniging telt ongeveer honderd actieve leden, een aantal dat te klein is om de hoge kosten voor het onderhoud te kunnen betalen. Daarom worden er sinds 1990 kamers en appartementen verhuurd aan vakantiegangers. Huize Glory is uitgegroeid tot een comfortabel hotel met restaurant.

Schoon geschrobd en ontluisd

Hoewel de bleekneusjes zes weken naar ons vakantiegebied kwamen, was het voor de meesten niet zo'n vakantie die wij doorgaans ervaren. Hygiëne was belangrijk in de koloniehuizen. Daarom werden de kinderen bij aankomst schoon geschrobd en ontluisd. Verder waren er vaste, strenge regels en een strikt dagritme. Het menu bestond uit vette pap met klonten, melk met vel en vlees met randen vet. Wie in bed plaste werd voor de ogen van de anderen te kijken gezet. Veel kinderen vonden het regime verschrikkelijk en hadden heimwee. Sommigen genoten van aardige leidsters, aandacht, buiten spelen en de zee, maar met name het lang weg zijn uit de vertrouwde omgeving was voor velen moeilijk.
Zo'n 800.000 Nederlandse kinderen verbleven tussen 1880 en 1980 een aantal weken in een van de vijftig koloniehuizen die in de loop der tijd werden gesticht. Bijna een derde van de vakantiekoloniehuizen stond in de Noord-Hollandse duinen. Egmond aan Zee telde in de hoogtijdagen -tussen 1930 en 1955- tien koloniehuizen, Bergen aan Zee vier.

Klik hier en lees alle artikelen uit de KustNU uitgave Winter 2015

TOP